'Je ziet het niet altijd, maar het is er wel: leven met niet-aangeboren hersenletsel' [Column] Evelien Gubbels – Zoektocht naar Chronisch Geluk (41)

Er zijn meerdere weken in het jaar waarin we extra aandacht vragen voor een bepaald onderwerp. Voor een ziekte, aandoening of maatschappelijk probleem waar we misschien nog te weinig over weten.

Deze week is het de Week van de NAH: niet-aangeboren hersenletsel. Daarom neem ik je daar vandaag graag even in mee.

Nijmegen telt naar schatting 6.500 mensen met niet-aangeboren hersenletsel. Aan een groot deel van deze mensen met niet aangeboren hersenletsel is aan de ‘buitenkant’ niets te zien. Juist dat maakt leven met NAH soms zo ingewikkeld.

Voor veel mensen is het dagelijks leven gewoon ‘normaal’. Iets waar je niet zoveel bij stilstaat. Je gaat naar je werk of studie, doet boodschappen, spreekt af met vrienden of familie, sport misschien nog en gaat ’s avonds naar bed. Morgen weer een dag.

Je ziet iemand op de fiets voor het verkeerslicht wachten. Op het werk druk achter zijn of haar computer. In de supermarkt. Op een verjaardag. Misschien maakt diegene zelfs een grapje en lijkt er helemaal niets aan de hand. Een ogenschijnlijk ‘normaal’ mens in een ‘normale’ situatie.

Maar wat je vaak niet ziet, of het nu gaat om iemand met niet-aangeboren hersenletsel, een andere lichamelijke aandoening of psychische klacht(en), is wat er aan de binnenkant gebeurt.

Neem iemand met NAH. Wat je mogelijk niet ziet, is dat diezelfde persoon na een paar uur onder de mensen uren moet bijkomen van alle geluiden, gesprekken en prikkels. Dat een eenvoudige vraag onverwacht veel moeite kost. Dat een gesprek met een caissière, waarbij je tegelijkertijd moet luisteren, nadenken, betalen en je boodschappen inpakken, ineens een enorme opgave kan zijn. Of dat iemand thuiskomt en alleen nog maar op de bank kan liggen.

Als psycholoog spreek ik regelmatig mensen voor wie juist dát onzichtbare een van de moeilijkste onderdelen is. Niet alleen het letsel zelf, maar ook het verlies van vanzelfsprekendheid. Je weet misschien nog precies wie je was en wat je allemaal deed. Alleen lukt het niet meer op dezelfde manier.

Dat kan behoorlijk confronterend zijn.

Kijk eens iets verder dan wat je ziet

We leven in een samenleving waarin we meer manieren van met elkaar communiceren hebben dan ooit te voren: via sociale media, WhatsApp, nieuws en talloze andere kanalen krijgen we voortdurend informatie over elkaar en de wereld om ons heen.

En toch weten we lang niet altijd wat er werkelijk bij iemand speelt. Daarom zijn dit soort bewustwordingsweken belangrijk. Ze geven ons de kans om even stil te staan bij iets waar we normaal misschien aan voorbijgaan.

Niet iedere vermoeidheid is luiheid. Niet iedere vergeetachtigheid is desinteresse. Niet iedere afzegging betekent dat iemand niet wil komen. Soms betekent het simpelweg dat iemand het moeilijk heeft. Dat iemand aan het worstelen is, of probeert zijn grenzen te bewaken.

En juist als iets niet zichtbaar is, kan het extra moeilijk zijn om er begrip voor te krijgen. Niet alleen van anderen, maar soms ook van jezelf. Want als je er aan de buitenkant hetzelfde uitziet als altijd, kan het verleidelijk zijn om van jezelf te verwachten als dat wat je aan de buitenkant bij anderen ook ziet.

Misschien kunnen we daar allemaal iets in betekenen

Maar wat kunnen we eigenlijk met zo’n bewustwordingsweek? Misschien begint dat wel bij iets heel eenvoudigs: niet alles wat we niet begrijpen, hoeven we meteen te beoordelen of op te lossen. We mogen soms gewoon nieuwsgierig zijn naar het verhaal van een ander. Denk aan vragen hoe het écht gaat, zonder meteen genoegen te nemen met “goed”. Accepteren dat iemand vandaag iets wel kan en morgen misschien niet. En begrijpen dat rekening houden met iemands grenzen niet betekent dat we iemand kleiner maken, maar juist ruimte geven om mee te doen op een manier die past.

Want wanneer we verder kijken dan wat iemand laat zien, ontstaat er iets wat minstens zo belangrijk is als begrip namelijk verbinding. Verbinding staat haaks op eenzaamheid en is een belangrijke voorspeller voor iemand zijn mentale gezondheid. Door interesse en door iets minder snel te oordelen kun je verbinding met iemand maken. Door een vraag te stellen. En vooral door te beseffen dat wat je aan de buitenkant ziet, lang niet altijd het hele verhaal vertelt.

Want de Week van de NAH is na deze week weer voorbij. Maar er zijn zoveel andere onderwerpen waar we nog weinig vanaf weten of waar we misschien door onwetendheid snel een oordeel over hebben. Want er zijn zoveel mensen bij wie aan de buitenkant niet te zien is wat er aan de binnenkant speelt.

Laten we daarom niet alleen oog hebben voor dat wat we kennen en herkennen, maar juist ook voor datgene wat we nog niet begrijpen. Voor wat niet zichtbaar is. En voor de mens achter het verhaal.

En misschien is dat wel een mooie vraag om jezelf deze week te stellen: over welk onderwerp zou jij eigenlijk meer willen weten, voordat je er een oordeel over vormt?

----------------------------

Evelien Gubbels is psycholoog en oprichter van Chronisch Geluk. In haar columns schrijft zij over psychologie, gezondheid en veerkracht. Vanuit haar praktijk begeleidt zij mensen met langdurige gezondheidsklachten naar meer regie en levenskwaliteit. Meer lezen?
Kijk op www.chronischgeluk.com of volg Chronisch Geluk op Facebook en Instagram..

Lees ook de vorige column van Evelien

---

Dit bericht delen: