Wat zeg je als het leven ingewikkeld wordt? [Column] Evelien Gubbels: 'Zoektocht naar Chronisch Geluk' (33)

Iedereen maakt het mee. Soms gebeurt er iets en sta je even stil. Een dierbare wordt ziek, een vriend worstelt met een situatie die je zelf niet kunt oplossen, of iemand overlijdt. Je wilt iets zeggen, iets doen, steun bieden. Maar dan stokt het. Wat zeg je? “Sterkte”? “Het komt wel goed”?

Het zoeken naar de juiste woorden, of het proberen te steunen kan heel ongemakkelijk zijn, dat weet iedereen. En toch, juist in die momenten, is contact houden zo belangrijk. Niet om alles op te lossen, maar gewoon om er te zijn. Om te laten zien dat iemand niet alleen staat.

Ik herinner me een cliënt die net te horen had gekregen dat hij ernstig ziek was. Mensen kwamen langs, zeiden dingen als “Het komt wel goed” of “Blijf positief”. Het gevolg hiervan was dat hij zich meer dan ooit alleen voelde. Niet omdat niemand het goed bedoelde, of omdat hij geen ‘aandacht’ kreeg, maar omdat die woorden zijn gevoel niet echt raakten. Hij verlangde naar iemand die écht keek, die écht luisterde, die sámen met hem stil wilde staan bij de angst en de vele vragen die het ziek worden oproepen, zonder meteen op te willen lossen of positief te willen kijken.

Woorden vinden is niet altijd makkelijk, maar toch is contact houden essentieel. Het gaat niet om perfecte zinnen of grootse gebaren. Het gaat om aanwezig zijn, luisteren, en er zijn zonder te willen repareren.

Eenzaamheid als achtergrondmuziek van het leven
Er speelt iets in onze maatschappij dat dit ongemak van woorden alleen maar benadrukt en vandaar dat ik besloot dit artikel te schrijven. Het is namelijk eenzaamheid. Cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek laten zien dat circa 10 procent van alle 15-plussers zich sterk eenzaam voelt (bron uit 2023). Eenzaamheid is voor iedereen een bekend begrip in de taal maar ergens is het ook wel een abstract begrip, want wat eenzaamheid is, verschilt per persoon.

Vaak denken we aan iemand die fysiek alleen is, maar veel vaker gaat het om het gevoel dat niemand écht ziet. Een lege stoel aan de eettafel, een onbeantwoord appje, een verjaardag die voorbijgaat, iemand die langskomt en veel vertelt zonder te vragen hoe het echt gaat.

Eenzaamheid is meer dan een vervelend gevoel. Het heeft diepe impact op gezondheid en welzijn: het beïnvloedt stressniveaus, het immuunsysteem en de algehele levenskwaliteit. En indirect heeft dit natuurlijk ook weer effect op de zorg.

Wat helpt wél
Ik zei het net al, echte eenzaamheid gaat verder dan alleen ‘alleen zijn’. Hier zijn enkele manieren om aanwezig te zijn, zonder perfect te hoeven zijn:

1. Stilte kan krachtig zijn: Een arm om iemand heen, een hand op de schouder, samen stil zitten… Het laat zien dat je er bent. Je hoeft niets op te lossen. Je hoeft niets te zeggen. Gewoon aanwezig zijn kan meer troost geven dan duizend woorden.

2. Vraag, luister, erken: In plaats van aannames te doen of meteen advies te geven, kun je vragen:

• “Hoe gaat het nu écht met je?”
• “Wil je erover praten, of gewoon dat ik er ben?”

Luisteren betekent niet reageren met oplossingen. Het betekent erkennen dat wat iemand voelt, er mag zijn. Dat iemand het kan zeggen zoals het is, zonder dat jij het meteen invult.

3. Laat goedbedoelde clichés even los: Zinnen als “Het komt allemaal wel goed” of “Tenminste…” zijn vaak bedoeld om gerust te stellen. Maar soms voelt het juist als verkleinen van verdriet. Een simpele erkenning kan krachtiger zijn:

• “Dit is zwaar.”
• “Ik kan me wel/ niet voorstellen dat dit moeilijk dit is.”

4. Wees eerlijk over wat je voelt: het is helemaal oké om toe te geven dat je niet weet wat je moet zeggen of doen. Ook dát is menselijk. Vaak is juist die eerlijkheid beter dan helemaal niets laten horen. Het laat zien dat je om de ander geeft en voorkomt dat je contact stilvalt.

Hoe blijf jij in contact met jezelf en de ander?
Wanneer iemand zich gehoord voelt, activeert dat het beloningssysteem in de hersenen en verlaagt het stresshormonen zoals cortisol. Het is dus letterlijk een moment van rust voor lichaam en geest, zelfs als het verdriet blijft bestaan.

Het leven brengt momenten die ingewikkeld, verdrietig of verwarrend zijn. Er bestaan geen perfecte woorden voor zulke momenten. Maar juist een kleine gebaar, dat échte luisteren, dat moment van aanwezigheid, een oprechte vraag of even een belletje kan het verschil maken. Het verbindt, het troost, en het laat zien: je staat er niet alleen voor.

En soms is dat alles wat iemand nodig heeft.

En tot slot:
Als psycholoog werk ik dagelijks met mensen die leven met chronische ziekte of langdurige gezondheidsklachten. Vaak gaat het dan niet alleen om lichamelijke uitdagingen, maar ook om de kleine en grote momenten waarin communicatie moeilijk wordt: wat zeg je als het leven ingewikkeld wordt, of als ziekte het normaal verloop van het leven ineens verandert?

Daarom ontwikkelde ik een praktische folder met informatie voor mensen met gezondheidsklachten én hun naasten. Zo kun je in moeilijke momenten in contact blijven met elkaar, zonder goedbedoelde clichés of het gevoel van de ander in te vullen. Dit helpt om steun te bieden die écht aankomt én eenzaamheid te voorkomen.

Wil je de folder gratis ontvangen of meer weten? Stuur een berichtje naar info@chronischgeluk.com. Ik stuur hem je graag op.

Evelien

----------------------------

Evelien schrijft over psychologie, geluk en gezondheid, en werkt met mensen met langdurige gezondheidsklachten vanuit de overtuiging dat geluk mogelijk is, ook met beperkingen, en dat je daarin meer in handen hebt dan je soms denkt. Nieuwsgierig naar meer? www.chronischgeluk.com
Chronisch Geluk is ook te vinden op Facebook en Instagram – volg de pagina’s voor nieuwe inzichten, tips en herkenning.

Lees ook de vorige column van Evelien

---

Dit bericht delen: