Tentoonstelling in Stevenskerk: Sapa Punja? Molukse verhalen uit Nijmegen

Tentoonstelling: Sapa punja? Molukse verhalen uit Nijmegen
Locatie: Stevenskerk Nijmegen, St. Stevenskerkhof 62, Nijmegen
Periode: 4 september t/m 29 november 2026
Gastcurator: Lolita Kapel
Meer informatie: nijmegen.wereldmuseum.nl

Sapa punja? Molukse verhalen uit Nijmegen is vanaf vandaag te zien in de Stevenskerk in Nijmegen. De tentoonstelling werd gisteravond feestelijk geopend in aanwezigheid van burgemeester Hubert Bruls en ruim 450 gasten uit Molukse gemeenschappen, de stad en daarbuiten. Voorafgaand aan de opening vond een besloten ceremonie plaats met een gezamenlijk gebed en ontmoetingen tussen Molukse families die aan de tentoonstelling hebben bijgedragen. Voor hen was het een extra bijzonder moment: veel van hun persoonlijke bezittingen, die generaties lang binnen families zijn gekoesterd, zijn nu voor het eerst te zien voor een breed publiek.

Burgemeester Hubert Bruls en directeur Wereldmuseum Marieke van Bommel
© Jill Vincentie

De kerk vulde zich met het krachtige geluid van de tahuri, gevolgd door optredens van zanggroep Tala Mena Siwa, een indrukwekkende cakalele en hedendaagse dansperformances. De feestelijke opening, georganiseerd door Wereldlab, het toekomstige Wereldmuseum Nijmegen, en Stichting Hubungan, was een viering met én ter ere van de Molukse gemeenschappen in Hatert, Nijmegen. Centraal stonden de persoonlijke verhalen die door generaties heen zijn doorgegeven en nu in de tentoonstelling samenkomen – verhalen die bezoekers vanaf vandaag zelf kunnen ervaren.

Tijdens de opening benadrukte burgemeester Hubert Bruls dat de Molukse gemeenschap al meer dan zestig jaar een onmisbaar onderdeel vormt van Nijmegen en dat het belangrijk blijft om deze geschiedenis met elkaar te blijven delen.

”De Molukse gemeenschap is onderdeel geworden van het Nijmeegse DNA. Daarom is het belangrijk deze verhalen te blijven vertellen en met elkaar in gesprek te blijven."

- Hubert Bruls, burgemeester van Nijmegen

Wereldlab, het toekomstige Wereldmuseum Nijmegen, Stichting Hubungan Hatert Nijmegen en de Stevenskerk presenteren t/m 29 november de tentoonstelling Sapa punja? Molukse verhalen uit Nijmegen. Met objecten uit Molukse families in Hatert, historische collectiestukken van Wereldmuseum en werk van hedendaagse kunstenaars brengt de tentoonstelling voor het eerst vijf generaties Molukse stadsgeschiedenis samen.

De tentoonstelling laat zien hoe herinneringen, tradities en ervaringen van generatie op generatie zijn doorgegeven en verweven zijn geraakt met de geschiedenis van Nijmegen. Sapa punja? gaat daarbij niet alleen over tonen, maar ook over horen, terugvragen en opnieuw betekenis geven. Door verschillende stemmen en perspectieven van Molukse Nijmegenaren samen te brengen, in het bijzonder van families uit Hatert, stelt de tentoonstelling fundamentele vragen: wie vertelt de geschiedenis, wie wordt gehoord en van wie zijn de objecten en verhalen die worden bewaard?

Zo opent Sapa punja? gesprekken over afkomst, eigenaarschap, erkenning en thuishoren. Bezoekers worden uitgenodigd om verhalen bij te dragen en met een bredere blik te kijken: naar objecten en de betekenissen die zij dragen, naar gedeelde geschiedenis, naar elkaar en naar Nijmegen als stad die niet door één verhaal, maar door vele gemeenschappen wordt gedragen.

”Sapa punja? gaat over kleine geschiedenissen die eigenlijk heel groot zijn. Persoonlijke verhalen en herinneringen maken niet alleen deel uit van de geschiedenis van Nijmegen en Nederland, maar ook van een grotere wereldgeschiedenis."

 Wayne Modest, inhoudelijk directeur Wereldmuseum

Sapa punja? betekent: van wie ben jij? Van wie is dit? In Molukse gemeenschappen is het een vraag die vaak terugkomt. Bij een eerste ontmoeting opent de vraag een deur naar familie, afkomst, herinnering en verbondenheid: naar de plek waar iemand vandaan komt, en naar de mensen bij wie iemand hoort.

Tahuri, schelphoorn; Noord-Halmahera; voor 1886; schelp; collectie Wereldmuseum
© Nenanski Photography 

In de tentoonstelling krijgt die vertrouwde vraag een grotere lading: ze staat midden in de actuele discussies die etnografische musea wereldwijd vandaag de dag voeren. Van wie is geschiedenis? Van wie zijn objecten? Wie mag vertellen, bewaren, benoemen? En wat gebeurt er met verhalen die generaties lang zijn doorgegeven, maar nauwelijks zichtbaar werden in het collectieve geheugen van een stad of land?

Voor Molukse families in Nijmegen is Sapa punja? geen abstract begrip, maar een manier van kijken. Naar elkaar, naar het verleden, naar wat is meegebracht, gekoesterd en doorgegeven. Gastcurator Lolita Kapel van Stichting Hubungan Hatert Nijmegen werkt voor deze tentoonstelling samen met het team van Wereldlab. Voor haar raakt Sapa punja? aan iets fundamenteels: familie, verbondenheid en eigenaarschap.

”Voor mij betekent het vooral: van wie ben jij, bij welke familie hoor jij? Familie is voor mij heel belangrijk en de Molukse gemeenschap voelt als één grote familie met een gedeelde geschiedenis. Maar de vraag gaat ook over de duizenden objecten in het depot van Wereldmuseum. Van wie zijn die eigenlijk? Van het museum, van degene die ze schonk, of van de families en dorpen op de Molukken waar ze oorspronkelijk vandaan komen?”

Juist in die vraag ligt de kern van de tentoonstelling. Sapa punja? gaat niet alleen over wat wordt getoond, maar ook over wie spreekt. Over de noodzaak om geschiedenis terug te leggen bij de mensen die haar dragen. Zoals Kapel zegt

”Van wie is de geschiedenis, wanneer degenen die het hebben meegemaakt of ervaren niet worden gehoord? Met deze tentoonstelling vertellen we ons verhaal vanuit ons eigen perspectief.”

VAN DE MOLUKKEN NAAR HATERT: VERHALEN VAN VERLIES, VEERKRACHT EN ERKENNING

Sapa punja? volgt de verhalen van vijf generaties Molukse Nijmegenaren aan de hand van vier thema's: van hun oorsprong op de Molukken en ontheemding in Nederland tot de opbouw van een gemeenschap in Hatert en de zoektocht naar erkenning. In persoonlijke verhalen, objecten en kunstwerken wordt zichtbaar hoe geschiedenis van generatie op generatie wordt doorgegeven.

v.l.n.r. Kunstenaars Joao Loupatty, Esmée Pattipeilohy en Jaïr Pattipeilohy
© Nenanski Photography

Turun Temurun - wortels brengt bezoekers naar de Molukken, een archipel met honderden jaren aan talen, tradities, familiegeschiedenissen en cultuur. Historische objecten, persoonlijke herinneringen en hedendaagse kunst laten zien wat werd meegenomen, wat achterbleef en wat bleef voortleven. Te zien zijn onder meer een gescheurd familieportret, een tahuri, een salawaku en kunstwerken van Jaïr Pattipeilohy, Esmée Pattipeilohy en Joao Loupatty.

In Merasa Asing - ontheemding staat de overplaatsing van ruim 12.900 Molukse KNIL-militairen en hun gezinnen naar Nederland in 1951 centraal. Door politieke ontwikkelingen en besluiten in zowel Indonesië als Nederland werd hun toekomst bijna volledig door anderen bepaald. Voor velen was terugkeer naar de Molukken geen veilige of reële optie, terwijl een verblijf in Nederland niet de toekomst was die zij voor ogen hadden. Brieven, baretten, persoonlijke audioverhalen en huiselijke objecten vertellen over afscheid, wachten, heimwee en de kracht van geloof, familie en gemeenschap.

Bangkit - opstaan laat zien hoe in Hatert een nieuw thuis ontstond. Muziek, kerk, eten, sport en onderlinge zorg vormden de basis van een hechte gemeenschap. Van Massada en Black Magic tot Tala Mena Siwa en nieuwe generaties makers: cultuur bleef zich ontwikkelen en vernieuwen. De tentoonstelling eindigt met Pengakuan - erkenning. Jongere generaties geven hun Molukse identiteit zichtbaar vorm in kunst, kleding, sieraden en tatoeages. Bezoekers zien hoe nauw Molukse en Nijmeegse verhalen met elkaar zijn verweven en worden uitgenodigd zelf bij te dragen aan het collectieve geheugen van de stad.

Zaaloverzicht Sapa Punja - Bankit (opstaan)
© Nenanski Photography

UNIEKE SAMENWERKING BRENGT MOLUKSE VERHALEN NAAR HART VAN NIJMEGEN

Sapa punja? is het resultaat van nauwe samenwerking tussen Stichting Hubungan Hatert Nijmegen, de Stevenskerk, de gemeente Nijmegen en Wereldlab. Het initiatief bouwt voort op een succesvolle pilot die in 2024 in de Molukse wijk Hatert werd georganiseerd ter gelegenheid van het 60-jarig bestaan van de wijk. Die pilot bracht een stroom aan persoonlijke verhalen naar boven en liet zien hoe groot de behoefte aan zichtbaarheid en erkenning is. Sapa punja? belicht wat er kan ontstaan wanneer een gemeenschap, kunstenaars, een museum, een historische locatie én de stad de handen ineenslaan: een gezamenlijke beweging richting erkenning.

Stichting Hubungan Hatert Nijmegen vormt het inhoudelijke middelpunt van de tentoonstelling. Via gastcurator Lolita Kapel, betrokken families, kunstenaars, muzikanten, jongeren en ouderen brengt de stichting het vertrouwen, de herinneringen en de stemmen uit de Molukse gemeenschap in Hatert, Nijmegen. De objecten zijn daarbij geen illustraties bij een groter verhaal; samen met de stemmen, herinneringen en kunstwerken uit de gemeenschap zíjn zij het verhaal.

Gastcurator Lolita Kapel en Wereldmuseum tentoonstellingsmaker Marieke Meijer
© Nenanski Photography

De 754 jaar oude Stevenskerk, ook wel het huis van verhalen genoemd, geeft deze verhalen een zichtbare en symbolische plek. In een monumentaal gebouw dat het geheugen van Nijmegen al eeuwen draagt, wordt de Molukse geschiedenis zichtbaar als deel van het grotere verhaal van de stad. De persoonlijke woorden van burgemeester Hubert Bruls tijdens de officiële opening onderstrepen die beweging richting erkenning: Molukse verhalen zijn geen randverhalen, maar een onmisbaar onderdeel van de geschiedenis van Nijmegen.

Voor Wereldlab, het toekomstige Wereldmuseum Nijmegen, is Sapa punja? een duidelijk voorbeeld van hoe een museum kan werken: co-creërend, startend vánuit een gemeenschap, met collectie als uitgangspunt.

HISTORISCHE COLLECTIE, NIEUWE BETEKENIS

Voor Wereldmuseum past Sapa punja? binnen een bredere koers waarin samenwerking met gemeenschappen en hedendaagse kunstenaars centraal staat. Als museum met een koloniale en etnografische oorsprong kiest Wereldmuseum er bewust voor om historische collecties niet alleen vanuit het verleden te benaderen, maar ze óók opnieuw te verbinden met de vragen, stemmen en perspectieven van nu. Door persoonlijke verhalen, gemeenschapsarchieven, hedendaagse kunst en historische collecties samen te brengen, ontstaan nieuwe inzichten in erfgoed, eigenaarschap en gedeelde geschiedenis.

In Sapa punja? worden objecten die jarenlang in depots lagen opnieuw bekeken vanuit de vraag wat zij betekenen voor de mensen, families, eilanden en dorpen waarmee ze verbonden zijn. Hedendaagse kunstenaars als Jaïr Pattipeilohy, Joao Loupatty en Esmée Pattipeilohy spelen daarin een essentiële rol. Zij verbinden voorouderlijke kennis, materiaal, geluid, animatie, eetcultuur en persoonlijke geschiedenis met vragen van nu, en openen zo nieuwe manieren om naar collectie, geschiedenis en mogelijke toekomsten te kijken.

Deze koers is zichtbaar op alle locaties van Wereldmuseum en krijgt met Sapa punja? ook in Nijmegen een krachtige vorm. De tentoonstelling laat zien dat erfgoed niet stilstaat, maar blijft bewegen: tussen generaties, plekken en betekenissen. Juist daar ligt de toekomst van het museum — in het samen zoeken naar verhalen die niet alleen bewaard worden, maar opnieuw tot leven komen. 

 

---

Dit bericht delen: