Valkhof Museum presenteert nieuwe tentoonstelling: 'Anders dan gedacht'

Nieuwe tentoonstelling presenteert negen inzichten uit onderzoeksproject Constructing the Limes

3 september t/m 22 november 2026

Witte mannen uit Rome die vooral oorlog voeren. Een ondoordringbare grens die Romeinen en Germanen van elkaar scheidt. Rijk gedekte tafels en villa’s die beschaving en vooruitgang brachten. Veel van wat we denken te weten over de Romeinen is gevormd door schoolplaten, kunst, films en verhalen die generaties lang zijn doorgegeven. Maar klopt dat beeld nog wel? In Anders dan gedacht presenteert Valkhof Museum negen nieuwe inzichten uit het onderzoeksproject Constructing the Limes, die vertrouwde ideeën over de Romeinse tijd ter discussie stellen. Anders dan gedacht is van 3 september tot en met 22 november 2026 te zien in Valkhof Museum in Nijmegen.

De tentoonstelling heeft een bijzondere vorm: in de publiek toegankelijke ruimtes van het museum leiden verschillende stations bezoekers langs de nieuwe inzichten. Dit spoor door het museum mondt uit in een grote tentoonstellingszaal vol archeologische vondsten. 

Bronzen kledingspeld in vorm van hond versierd met email, 100-210 n.Chr., gevonden bij Bunnik-Vechten | particuliere collectie Oosterbeek

Nieuwe blik op de Limes 
Binnen Constructing the Limes werken onderzoekers uit verschillende vakgebieden samen, waaronder archeologie, cultuurgeschiedenis, genetica en politieke geografie. Ook amateurarcheologen leveren met hun vondsten, kennis en ervaring een belangrijke bijdrage. Door nieuwe technieken te combineren met bestaande en nieuwe archeologische gegevens ontstaat een steeds gedetailleerder beeld van het leven rond de Neder-Germaanse Limes. 
Zo blijkt de Limes veel minder ondoordringbaar dan lang werd gedacht. Met digitale technieken zoals LiDAR zijn ten noorden van de Rijn sporen van tijdelijke Romeinse legerkampen ontdekt. Romeinse soldaten trokken dus wel degelijk voorbij de grens, onder meer voor patrouilles, het zoeken naar grondstoffen en contacten met de lokale bevolking. 

Ook het beeld van de mensen die hier leefden wordt bijgesteld. Onderzoek naar een Romeins grafveld bij Valkenburg laat zien dat mensen uit uiteenlopende regio’s hier samenkwamen. Zo wees DNA-onderzoek uit dat een daar begraven dertienjarige jongen uit Estland kwam. 

Later (baksteen) van bouwkeramiek uit de midden Romeinse tijd, met ingekraste data, 70 - 270, Collectie Valkhof Museum.

Een tegel vertelt een ander verhaal
Juist alledaagse vondsten kunnen veel vertellen. Een Romeinse bakstenen tegel met ingekraste tekst bevat bijvoorbeeld een administratieve notitie met een datum en een productieaantal van 616 bakstenen. Zulke aantekeningen hielpen om bij te houden hoeveel stenen op een dag werden gemaakt. Het object laat zien dat het leven langs de Limes niet alleen uit strijd bestond: er werd ook gebouwd en gewerkt.

Het verbond tussen Bataven en Romeinen, Nicolaes van Helt Stockade, 1665, collectie Valkhof Museum.

Wie bepaalt ons beeld van het verleden? 
Anders dan gedacht gaat niet alleen over nieuwe archeologische kennis, maar ook over de manier waarop beelden van het verleden ontstaan. Dat is bijvoorbeeld te zien in het zeventiende-eeuwse schilderij Het verbond tussen Bataven en Romeinen. Daarop worden Bataven en Romeinen als gelijkwaardige bondgenoten afgebeeld. Dat paste bij het Nederland van de zeventiende eeuw, waarin de Bataven werden omarmd als voorbeeld van een moedig en vrijheidslievend volk. Eerder zijn zij door Romeinse auteurs juist als ‘barbaren’ aangeduid. 

Ook vandaag wordt het Romeinse verleden gebruikt om ideeën over grenzen en identiteit kracht bij te zetten. Anders dan gedacht laat daarmee zien dat ons beeld van de geschiedenis voortdurend verandert: door nieuwe vondsten en technieken, maar ook door de vragen die we vanuit onze eigen tijd aan het verleden stellen. 

---

Dit bericht delen: